Śladami oświęcimskich Żydów

Muzeum Żydowskie w Oświęcimiu
Plac ks. Skarbka 5

W Muzeum prezentowana jest wystawa pt. „Oszpicin. Historia żydowskiego Oświęcimia”, ukazująca historię lokalnej społeczności żydowskiej, której początki sięgają drugiej połowy XVI wieku. Ekspozycja składa się z fotografii, dokumentów, zabytkowych eksponatów oraz multimediów, w tym wspomnień byłych żydowskich mieszkańców miasta. Na ekspozycji prezentowane są między innymi wyjątkowe judaika, pochodzące ze zniszczonej w 1939 roku przez hitlerowców Wielkiej Synagogi.
Dla zwiedzających dostępna jest również aplikacja: OSZPICIN Przewodnik po żydowskiej historii Oświęcimia
App: Oszpicin.

Synagoga Chewra Lomdej Misznajot
(hebr. Stowarzyszenie Studiujących Misznę)
Plac ks. Skarbka 5

Jest jedynym żydowskim domem modlitwy w Oświęcimiu, który nie został całkowicie zniszczony podczas II wojny światowej.

Jego budowę rozpoczęto ok. 1913 roku, a swoje funkcje spełniał on do roku 1939. Podczas wojny jego wnętrze zostało zniszczone, a budynek służył m.in. jako niemiecki magazyn amunicji. Po drugiej wojnie światowej grupa oświęcimskich Żydów, ocalałych z Zagłady, przywróciła jej pierwotną funkcję, jednak po kilku latach opuścili oni Oświęcim i Polskę, a budynek był nieużywany. W latach siedemdziesiątych władze komunistyczne znacjonalizowały budynek, a w późniejszym okresie znajdowała się w nim hurtownia dywanów.

W 1998 roku budynek synagogi został zwrócony gminie wyznaniowej żydowskiej w Bielsku-Białej, jako pierwszy obiekt żydowskiego kultu religijnego w Polsce oddany w ręce prawowitych spadkobierców po upadku komunizmu. Gmina żydowska w Bielsku w tym samym roku przekazała ją na rzecz Centrum Żydowskiego w Oświęcimiu. Budynek został poddany gruntownej konserwacji w oparciu o źródła historyczne i wspomnienia ocalonych z Zagłady, a jego ponowne oficjalne otwarcie nastąpiło we wrześniu 2000 roku.

Dziś Synagoga Chewra Lomdej Misznajot nie posiada swojego rabina, ani zgromadzenia wiernych, lecz pozostaje jedyną żydowską świątynią w pobliżu byłego obozu KL Auschwitz, służąc jako miejsce modlitwy, refleksji i pamięci.

Ekspozytor „Oświęcimskie historie”
Plac ks. Skarbka 5

Ekspozytor, zaprezentowany w formie trójkątnej aluminiowej konstrukcji, przedstawia relacje panujące pomiędzy katolicką i żydowską społecznością przedwojennego Oświęcimia. Ujęte w formie komiksu siedem różnych historii można poznać dzięki okrągłym okienkom  zamieszczonym w ekspozytorze.

Café Bergson
Plac ks. Skarbka 5

Nowoczesna kawiarnia oraz miejsce wydarzeń kulturalnych, stanowiąca część Muzeum Żydowskiego. Utworzona w zaadaptowanym domu ostatniego żydowskiego mieszkańca Oświęcimia, Szymona Klugera, łączy elementy oryginalnego wnętrza z minimalistycznym designem, zachowując duszę rodzinnego domu, jednocześnie czyniąc go nowoczesnym i przystępnym. Miejsce łączy lokalną kulturę oraz regionalne i tradycyjne produkty.

Park Pamięci Wielkiej Synagogi
ul. Berka Joselewicza 5

Wielka Synagoga była przez lata miejscem, wokół którego koncentrowało się życie społeczności żydowskiej, zamieszkującej nasze miasto od XVI w. Ta największa bożnica została doszczętnie spalona i zniszczona przez Niemców w listopadzie 1939 r. Pozostało po niej tylko puste miejsce w centrum miasta, przy ulicy Berka Joselewicza.
Wysiłkiem instytucjonalnych i prywatnych darczyńców z Oświęcimia, Polski i zagranicy w miejscu po Wielkiej Synagodze powstał Park Pamięci – miejsce upamiętnienia z przestrzenią do refleksji oraz wypoczynku dla mieszkańców i turystów odwiedzających miasto.

Kieszonkowy park zdobył nagrodę Towarzystwa Urbanistów Polskich na najlepiej zagospodarowaną zieloną przestrzeń publiczną w Polsce, otrzymał również nominację do EU Prize for Contemporary Architecture – Mies van der Rohe Award.

Cmentarz Żydowski
ul. Wysokie Brzegi 1

Zachowany do dzisiaj cmentarz żydowski został założony na początku XIX – lub nawet w XVIII wieku, o czym może świadczyć najstarszy zachowany na tym cmentarzu nagrobek Abrahama Aby z 1757 roku. Do dziś nie wiadomo, gdzie znajdował się pierwszy żydowski cmentarz w Oświęcimiu. Żydzi osiedlali się tu masowo od połowy XVI wieku – musiało więc istnieć miejsce ich pochówków.
W czasie II wojny światowej cmentarz został zdewastowany przez Niemców, a część jego powierzchni przeznaczono wtedy pod rozbudowę obecnej ul. Dąbrowskiego. W latach powojennych został odnowiony, uzupełniono też wtedy otaczający go mur. Ponownie uporządkowano cmentarz w latach 80-tych. Ostatnią osobą pochowaną na cmentarzu jest Szymon Kluger, zmarły 26 maja 2000 r. ostatni żydowski mieszkaniec Oświęcimia.
Dzisiaj na cmentarzu znajduje się tylko część zachowanych z Holokaustu płyt nagrobnych – tzw. macew. Część najbardziej zniszczonych nagrobków zgromadzona jest i umieszczona na dwóch wspólnych cokołach, tworząc symboliczne pomniki.
Cmentarz znajduje się pod opieką Muzeum  Żydowskiego w Oświęcimiu, które umożliwia zwiedzanie.
Przewodnik po cmentarzu żydowskim w Oświęcimiu. „Cmentarz Żydowski w Oświęcimiu. Historia, symbole, przyroda”.

Jakob Haberfeld Story
ul. Dąbrowskiego 4

Historia jednej z najbardziej wpływowych rodzin żydowskich w Oświęcimiu „Rodziny Haberfeldów” właścicieli Parowej Fabryki Wódek i Likierów, założonej przez Jakoba Haberfelda w 1804 roku. Na terenie dawnej fabryki utworzono muzeum, w którym prezentowane są elementy wyposażenia fabryki takie jak: butelki, etykiety, materiały reklamowe, dokumenty, jak również prywatne przedmioty pochodzące z domu Haberfeldów – sąsiadującego z fabryką. Wystawę wzbogacają eksponaty prezentujące innych producentów  z regionu i kraju, w tym materiały multimedialne. Muzeum jednocześnie pełni rolę pubu muzycznego w którym można degustować, jak i świetnie się bawić w trakcie organizowanych koncertów i występów.

Kamień Pamięci (Stolperstein)
ul. Bulwary 1

Symboliczny kamień z mosiężną tabliczką poświęconą córce Felicji i Jakoba Haberfeldów 5-letniej Franciszce, zamordowanej w obozie zagłady w Bełżcu w 1942 roku.
Stolperstein  (z niem. kamień, o który się potykamy, po polsku – kamień pamięci) — określenie pomników poszczególnych ofiar nazizmu, mających postać osadzonych w bruku betonowych kostek brukowych z mosiężną tabliczką, z wyrytym na niej nazwiskiem upamiętnionej osoby, datami jej urodzin i śmierci oraz informacją o losie, jaki ją spotkał. Kamienie Pamięci montowane są w chodniku, zazwyczaj w pobliżu ostatniego miejsca zamieszkania upamiętnionej ofiary nazizmu.
Kamień Pamięci znajduje się przed wejściem do apartamentowca przy ul. Bulwary 1
Pomniki tego typu zaczął tworzyć w latach 90. XX w. niemiecki artysta Gunter Demnig, który nadał im również nazwę.

„Kamienie pamięci” to unikatowy projekt artystyczny, ich twórca chce przywrócić ofiarom Holocaustu ich imiona i godność, bo jak mówi talmud, człowiek żyje tak długo, jak długo trwa pamięć o nim…